Informacje ogólne:

Szerokie stosowanie otwartych źródeł 99mTc i 131J w diagnostycznych badaniach radioimmunologicznych, czynnościowych oraz strukturalno-topograficznych jak również coraz powszechniejsze wykorzystywanie otwartych źródeł 131I w terapii chorób tarczycy, spowodowało wzrost narażenia zawodowego personelu medycznego na wchłonięcia jodu promieniotwórczego drogą oddechową a w szczególnych wypadkach również drogą pokarmową.

Laboratorium Jodowe prowadzi systematyczne pomiary kontrolne napromienienia tarczycy jodem promieniotwórczym pracowników zakładów medycyny nuklearnej oraz ocenę dawek od wchłonięć jodu promieniotwórczego.

Zakres działalności:

  • pomiar aktywności 131I, 125I oraz 99mTc w tarczycach osób narażonych
  • określenie dawki skutecznej,
  • analiza i optymalizacja źródeł narażenia,
  • wyznaczanie limitu użytkowego dawki,
  • ustawienie parametrów pracy i kalibracja urządzeń pomiarowych,
  • szkolenie w zakresie oceny i monitoringu narażenia wewnętrznego,
  • kontrola i pomiar aktywności w odstojnikach zakładów medycyny nuklearnej.


  • Wyposażenie laboratorium:

    W roku 1998 zainstalowano w Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej (Warszawa) aparaturę do pomiaru zawartości jodu promieniotwórczego w tarczycy u ludności w sytuacjach wystąpienia awarii jądrowej oraz u pracowników zakładów medycyny nuklearnej i pracujących z izotopami 125I oraz 131I. Aparatura ta stanowi ważny element systemu pomiaru skażeń promieniotwórczych na wypadek wystąpienia w kraju wielkoskalowego zagrożenia radiacyjnego lub lokalnych zdarzeń radiacyjnych, mogących wystąpić w zakładach stosujących otwarte źródła jodu promieniotwórczego. Realizacja zadania na podstawie Umowy Nr 10/IN/97 z dn. 14.05.1997r. pomiędzy Państwową Agencją Atomistyki a Centralnym Laboratorium Ochrony Radiologicznej.

    Stacjonarny Zestaw Spektrometru Promieniowania Gamma
    Zestaw składa się z następujących elementów: detektor Na(Tl) (typ 8024) - kryształ 3 x 3 cale, rozdzielczość 7.5% dla 661.6 keV, detektor NaI(Tl) (typ 51SL12) - kryształ 2 x 0.5 cala, przeznaczony do pomiaru niskich energii gamma, zdolność rozdzielcza 15 % dla Co-57 (122 keV) z przedwzmacniaczem AS-15, wbudowany fotopowielacz i wewnętrzna osłona antymagnetyczna, karta komputerowa AccuSpect NaI Plus Board, stanowiąca wielokanałowy analizator spektrometryczny (4096 kanałów), pakiet oprogramowania do analizy i akwizycjii widm GENIE-2000 Basic Spectroskopy.

    Przenośny Zestaw Spektrometru Promieniowania Gamma
    Zestaw składa się z następujących elementów: detektor NaI(Tl) (typ 8024 ) – kryształ 3 x 3 cale, rozdzielczość 7.5% dla 661.6 keV, analizator NaI INSpector - zintegrowany przenośny analizator wielokanałowy do spektroskopii gamma detektorami NaJ, posiada MCA, wzmacniacz spektrometryczny przetwornik analogowo-cyfrowy ADC, zasilacz wysokiego napięcia HV oraz zasilacz niskiego napięcia do przedwzmacniacza sondy NaJ, sterowany z zewnętrznego komputera typu notebook lub PC za pomocą szybkiego interfejsu RS-232 i pakietu oprogramowania do analizy i akwizycji widm GENIE-2000 Basic Spectroskopy.

    Laboratorium wyposażone jest w fantom tarczycy typ RS-232 firmy RSD – Radiology Support Devices Inc USA
    Fantom tarczycy , bez modelu głowy, składający się z szyi, 2 pojemników tarczyco-podobnych (wkładek), pokrywy tarczycowej, odcinka szyjnego kręgosłupa, mostka i obojczyka, zaprojektowano według standardu „The Lawrence Livermore Realistic Phantom”. Fantom wykonany został z poliuretanu z dodatkiem CaCO3, o stężeniu niezbędnym dla symulacji gęstości tkanek ciała ludzkiego. Pojemniki tarczycowe zostały napełnione roztworem I-131 oraz I-125 (roztwory wzorcowe – Radioisotope Centre – Polatom) o aktywności 200 kBq i 20 kBq odpowiednio).

    Metodyka oceny dawek skutecznych na podstawie pomiarów aktywności I-131 w tarczycy - przepisy prawne i dawki graniczne

    PRZEPISY PRAWNE OKREŚLAJĄCE ZASADY I METODYKĘ MONITORINGU I-131 W TARCZYCY

    USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r.
    Prawo atomowe
    http://www.paa.gov.pl/akt.htm
    ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 28 maja 2002 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego http://www.paa.gov.pl/dawki.pdf
    ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 24 grudnia 2002 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego w celach medycznych oraz sposobu wykonywania kontroli wewnętrznej nad przestrzeganiem tych warunków. http://www.paa.gov.pl/zdrowie.htm


    DAWKI GRANICZNE PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO(Na podstawie ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW (z dnia 28 maja 2002 r.)

    Grupy pracownicze i ludności DAWKA GRANICZNA wyrażona jako dawka skuteczna (efektywna) w ciągu roku kalendarzowego DAWKA GRANICZNA wyrażona jako dawka skuteczna(efektywna) w ciągu pięciu lat DAWKA GRANICZNA wyrażona jako równoważna w ciągu roku kalendarzowego
    osoby zatrudnionych w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące 20 mSv 100 mSv 150 mSv- dla soczewek oczu
    500 mSv- dla skóry, jako wartość średnia dla dowolnej powierzchni 1 cm2 napromienionej części skóry,
    500 mSv- dla dłoni, przedramion, stóp i podudzi
    praktykanci i studenci (uczniowie) w wieku 18 lat i powyżej) 6 mSv 5 mSv 50 mSv- dla soczewek oczu
    150 mSv- dla skóry, jako wartość średnia dla dowolnej powierzchni 1 cm2 napromienionej części skóry,
    150 mSv- dla dłoni, przedramion, stóp i podudzi
    praktykanci i studenci (uczniowie) w wieku od 16 do 18 lat. 1 mSv 15 mSv- dla soczewek oczu
    50 mSv- dla skóry, jako wartość średnia dla dowolnej powierzchni 1 cm2 napromienionej części skóry,
    50 mSv- dla dłoni, przedramion, stóp i podudzi
    Kobieta, od chwili zawiadomienia przez nią kierownika jednostki organizacyjnej o ciąży, nie może być zatrudniona w warunkach prowadzących do otrzymania przez mające się urodzić dziecko dawki skutecznej (efektywnej) przekraczającej wartość 1 mSv.


    Metodyka oceny dawek skutecznych na podstawie pomiarów aktywności I-131

  • w tarczycy

  • Bezpośredni pomiar aktywności promieniotwórczego jodu w tarczycy pracownika zapewnia najbardziej wiarygodną ocenę dawki skutecznej od inkorporacji promieniotwórczego jodu drogą wziewną, chociaż ocena ta wymaga znajomości rozkładu czasowego wnikania tego radionuklidu do organizmu pracownika.

    W praktyce ochrony radiologicznej wyróżnia się:
  • jednorazowe wniknięcie 131I do organizmu pracownika do jakiego może dojść w wypadku zdarzenia radiacyjnego (np. przypadkowe uwolnienie radionuklidu do powietrza pracowni)
  • ciągłe wnikanie 131I do organizmu pracownika (wariant pesymistyczny) przy stałym w czasie stężeniu aktywności 131I w powietrzu pomieszczenia przez 24 godziny na dzień. (np. przy rutynowych pracach z otwartymi źródłami promieniotwórczego jodu oraz dyżurach nocnych przy pacjentach - otwartym źródłem radionuklidu jest pacjent po zaaplikowaniu diagnostycznej lub terapeutycznej dawki radioizotopu).
  • wielokrotne wnikanie – określona liczba wniknięć w ciągu roku w zależności od cyklu pracy z jodem promieniotwórczym.
    - wariant 1: przebywanie 8 godzin dziennie w warunkach znaczącego stężenia aktywności 131I w powietrzu (np. rutynowe prace w zakładzie medycyny nuklearnej)
    - wariant 2: przebywanie 8 godzin w ciągu tygodnia w warunkach podwyższonego stężenia aktywności 131I (np. narażenie osoby aplikującej jod promieniotwórczy pacjentom)


  • W zależności od przyjętego wariantu wnikania różna będzie wielkość i przebieg czasowy aktywności 131I mierzonych w tarczycy.

    Jednorazowe wniknięcie 131I do organizmu pracownika do jakiego może dojść w wypadku zdarzenia radiacyjnego (np. przypadkowe uwolnienie radionuklidu do powietrza pracowni). Wielkość i zmiany w czasie aktywności 131I mierzonych w tarczycy przedstawiono na rysunkach 1, 2.

    Rys. 1


    Rys. 2


    Jednorazowe wniknięcie 131I do organizmu pracownika do jakiego może dojść w wypadku zdarzenia radiacyjnego (np. przypadkowe uwolnienie radionuklidu do powietrza pracowni).

    W tabeli poniżej przedstawiono poziomy odniesienia aktywności 131I w tarczycy przy "prawie" jednorazowym wniknięciu 131I około 910 kBq (w ciągu ośmiu godzin pracy). Poziomy aktywności 131I odpowiadają rocznej dawce skutecznej 20 mSv (graniczna dawka dla narażonych zawodowo). Aby obliczyć dawkę skuteczną jaką otrzymał dany pracownik (w mSv), należy ustalić czas jaki upłyną od wniknięcia - do pomiaru 131I w tarczycy, a po przeprowadzeniu pomiaru aktywności 131I w tarczycy tego pracownika podzielić wynik pomiaru przez odpowiedni poziom odniesienia i pomnożyć przez 20.

    Poziomy aktywności 131I w tarczycy generujące dawkę skuteczną 20 mSv
    Jednorazowe wchłonięcie 131I nastąpiło w ciągu 8 godzin pracy liczba godzin od zdarzenia liczona jest od zakończenia dnia pracy Liczba godzin od zdarzenia: Wniknięcie POZIOM ODNIESIENIA[Bq]
    LINK NIE DIZAŁA


    Ciągłe wnikanie 131I do organizmu pracownika (wariant teoretyczny) Zachodzi przy przebywaniu pracownika w stałym w czasie stężeniu aktywności 131I w powietrzu pomieszczenia przez 24 godziny na dobę. (Chociaż jest to wariant mało realistyczny, zalecany jest dla np. rutynowych pracach z otwartymi źródłami promieniotwórczego jodu oraz dyżurach nocnych przy pacjentach - otwartym źródłem radionuklidu jest pacjent po zaaplikowaniu diagnostycznej lub terapeutycznej dawki radioizotopu).

    Wielokrotne wnikanie 131 do organizmu pracownika– określona liczba wniknięć w ciągu roku w zależności od cyklu pracy z jodem promieniotwórczym.
  • wariant 1: przebywanie 8 godzin dziennie w warunkach znaczącego stężenia aktywności 131I w powietrzu (np. rutynowe prace w zakładzie medycyny nuklearnej)
  • wariant 2: przebywanie przez 8 godzin w ciągu tygodnia w warunkach podwyższonego stężenia aktywności 131I (np. narażenie osoby aplikującej jod promieniotwórczy pacjentom)


  • Aby obliczyć dawkę skuteczną jaką otrzymał dany pracownik (w mSv), należy przy założeniu cyklicznego powtarzania się czynności pracownika, po przeprowadzeniu pomiaru aktywności 131I w tarczycy tego pracownika podzielić wynik pomiaru przez odpowiedni poziom odniesienia i pomnożyć przez 20.

    Poziomy aktywności 131I w tarczycy generujące dawkę skuteczną 20 mSv
    Wariant wniknięcia 131I POZIOM ODNIESIENIA [Bq]
    ciągłe 24 godz. narażenia przez dobę 6600
    wielokrotne: 8 godzin narażenia na dobę 6500 - 6600
    wielokrotne: 8 godzin narażenia na tydzień 4500 - 8000


    Rys. 3


  • w powietrzu
  • Przepisy dopuszczają również monitorowanie otoczenia pracowni – tzn. określenia średniego stężenia aktywności 131I w powietrzu. Jest to metoda dająca szacunkową ocenę dawek i nie zalecana w sytuacjach gdy zachodzi ryzyko przekroczenia dawek granicznych!

    W tabeli przedstawiono poziomy odniesienia stężenia 131I w powietrzu dla rożnych wariantów czasowych wnikania tego radionuklidu drogą wziewną odpowiadające rocznej dawce skutecznej 20 mSv (graniczna dawka dla narażonych zawodowo).

    Aby obliczyć dawkę skuteczną jaką otrzymał dany pracownik (w mSv), należy ustalić typ pracy z jodem promieniotwórczym 131I najbliższy wariantowi podanemu w tabeli, a następnie po przeprowadzeniu pomiaru stężenia 131I w powietrzu pomieszczenia podzielić wynik pomiaru przez odpowiedni poziom odniesienia i pomnożyć przez 20.

    Poziomy aktywności 131I w powietrzu generujące w ciągu roku pracy dawkę skuteczną 20 mSv [Bq/m3]
    przyjęto prędkość oddychania pracownika:
    1.5 m3/godz. - w czasie wzmożonej aktywności w pracy
    1.0 m3/godz. - w czasie odpoczynku
    Wariant wniknięcia 131I
    czas kontaktu ze skażonym powietrzem
    Jednorazowe wchłonięcie 131I nastąpiło w ciągu 8 godzin pracy 76 000
    średni poziom w powietrzu w ciągu 8 godzin jednorazowego skażenia
    Ciągłe (czas kontaktu ze skażonym 131I powietrzem 24 godziny na dobę) 90
    Wielokrotne wariant 1 (czas kontaktu ze skażonym 131I powietrzem 8 godziny na dobę) 210
    Wielokrotne wariant 2 (czas kontaktu ze skażonym 131I powietrzem 8 godziny na tydzień) 1450